⚠️
สำหรับบุคลากรทางการแพทย์ภายใน รพ.ค่ายจักรพงษ์ เท่านั้น · เป็นแนวทางประกอบการตัดสินใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำสั่งการรักษา และไม่ทดแทนการวินิจฉัยของแพทย์ · ข้อมูลยาอาจมีการเปลี่ยนแปลง ตรวจสอบกับเภสัชกรก่อนสั่งใช้ทุกครั้ง · ผู้จัดทำไม่รับผิดชอบต่อผลที่เกิดจากการนำไปใช้นอกบริบทที่กำหนด
ED — ยาในบัญชี
NED — ยานอกบัญชี
q=ทุกๆชม. · od=วันละครั้ง · bid=2เวลา · qid=4เวลา · hs=ก่อนนอน
⚖️ Levofloxacin vs Moxifloxacin (กลุ่ม Quinolone — ใช้ต่างกัน)
| หัวข้อ | 1.5% Cravit (Levofloxacin) | Moximax (Moxifloxacin) |
|---|---|---|
| กลุ่มยา | Fluoroquinolone (gen 3) | Fluoroquinolone (gen 4) |
| บัญชี | ED 🟢 | NED 🌸 |
| ความถี่ | q2 – qid | q2 – qid |
| ครอบคลุมเชื้อ | กว้าง เน้น gram-negative | กว้างขึ้น โดยเฉพาะ gram-positive & atypical / corneal penetration ดี |
| มักใช้ใน | Bacterial conjunctivitis, keratitis ไม่รุนแรง (first-line ในบัญชี) | Keratitis / corneal ulcer, pre-/post-op prophylaxis |
หมายเหตุ: รายละเอียดเชิงคลินิกเป็นข้อมูลทั่วไป — ยืนยัน indication และความถี่กับจักษุแพทย์ก่อนสั่งใช้จริง
⚠️ Terramycin eye oint (Tetracycline): สหรัฐฯ ไม่ใช้ในเด็ก < 8 ปี (ผลต่อกระดูก/ฟัน) — ไทย 🇹🇭 ใช้ในทารกเพื่อป้องกัน neonatal conjunctivitis เฉพาะครั้งแรก ไม่ใช้ต่อเนื่อง
⚠️ Chloramphenicol eye oint: ใช้ในเด็กอายุ > 2 ปี
👶 ยาน้ำในเด็ก: พิจารณา dose ตามน้ำหนักตัวเด็ก และเลือกยาที่แผนกเด็กมีอยู่ได้เลยค่ะ
🩺 คู่มือแนวทางปฏิบัติทางจักษุเบื้องต้น
Clinical Reference Manual · สำหรับอุบัติการณ์ที่พบบ่อยในโรงพยาบาลค่ายจักรพงษ์
แนวทางการประเมินตา (Eye Assessment) — แตะเพื่อขยาย
แผนภาพแนวทางปฏิบัติ — แตะเพื่อขยาย
👁️🗨️ วิธีตรวจวัด Visual Acuity (VA)
เตือนความจำฉบับย่อ · แหล่งที่มา: CMU lecture301.pdf · Rama eye examination.pdf
ลำดับการวัด VA จากดีไปแย่ — ใช้เมื่ออ่าน chart ไม่ได้เลยแม้เข้าใกล้ 1 เมตร
ตาราง VA (Visual Acuity Conversion)
| Snellen (ฟุต) | Snellen (เมตร) | Decimal | logMAR |
|---|---|---|---|
| 20/200 | 6/60 | 0.10 | 1.00 |
| 20/160 | 6/48 | 0.125 | 0.90 |
| 20/125 | 6/38 | 0.16 | 0.80 |
| 20/100 | 6/30 | 0.20 | 0.70 |
| 20/80 | 6/24 | 0.25 | 0.60 |
| 20/63 | 6/20 | 0.32 | 0.50 |
| 20/50 | 6/15 | 0.40 | 0.40 |
| 20/40 | 6/12 | 0.50 | 0.30 |
| 20/32 | 6/10 | 0.63 | 0.20 |
| 20/25 | 6/7.5 | 0.80 | 0.10 |
| 20/20 | 6/6 | 1.00 | 0.00 |
| 20/10 | 6/3 | 2.00 | −0.30 |
| ต่ำกว่า 20/200 (6/60) → FC → HM → PJ/PL → No PL | |||
💡 Pinhole (~1.2 มม.) ช่วยแยก refractive error จาก pathology · Near VA ใช้ดูภาวะ presbyopia ในผู้ป่วยอายุ ≥ 40 ปี · เด็กเล็กใช้ E chart หรือ Allen picture แทน
📚 อ้างอิง: (1) นภาพร ตนานุวัฒน์. การวัดระดับสายตา และการตรวจจอตา. คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (23 ธ.ค. 2551) — w1.med.cmu.ac.th/ophthalmology/files/2023/09/lecture301.pdf
(2) เกวลิน เลขานนท์. การตรวจร่างกายพื้นฐานทางจักษุวิทยา. ภาควิชาจักษุวิทยา โรงพยาบาลรามาธิบดี — rama.mahidol.ac.th/eye/.../eye examination.pdf
(2) เกวลิน เลขานนท์. การตรวจร่างกายพื้นฐานทางจักษุวิทยา. ภาควิชาจักษุวิทยา โรงพยาบาลรามาธิบดี — rama.mahidol.ac.th/eye/.../eye examination.pdf
🌿 อุบัติเหตุ — สิ่งแปลกปลอมเข้าตา
🌾
เศษพืช / เศษหญ้าเข้าตา
Foreign body จากตัดหญ้า · พบบ่อยที่สุดในค่าย
🚨 โทรหาจักษุแพทย์ทันที ถ้า: ปวดลึกในลูกตา · มองพร่า · cornea ขุ่น · ขี้ตามาก
1
ห้ามขยี้ตา — แนะนำผู้ป่วยทันที เศษพืชที่คมอาจทำ corneal abrasion เพิ่ม
2
ล้างตาด้วย NSS 0.9% หรือน้ำสะอาด เปิดเปลือกตาล้างนาน 10–15 นาที
3
ตรวจ visual acuity (VA) ทั้งสองตา บันทึกก่อนทำหัตถการ
4
ใส่ Fluorescein + ส่องไฟ cobalt blue ตรวจ corneal abrasion / staining
5
ถ้าเห็น FB บน conjunctiva → evert เปลือกตา นำออกด้วย moist cotton tip (gentle)
6
ถ้า FB ฝังอยู่ใน cornea หรือ FB ไม่พบ → ปรึกษาจักษุแพทย์ก่อน ห้ามเอาออกเอง
7
หลังนำ FB ออก: ให้ antibiotic eye drop + Tranceltear · นัด F/U 24–48 ชม.
⚙️
เศษโลหะ / สะเก็ดเข้าตา
งานซ่อมบำรุง เครื่องจักร · มักฝังใน cornea
🚨 สงสัย Penetrating injury ได้เสมอ — ถ้า velocity สูง (เครื่องเจาะ เครื่องกลึง) สั่ง CT orbit ก่อน ห้ามกด
1
ซักประวัติ: กิจกรรมที่ทำ · ใส่แว่นตากันหรือไม่ · velocity ของ FB
2
ตรวจ VA + slit lamp ถ้ามี — ดู corneal FB, rust ring, wound leak (Seidel test)
3
เศษโลหะบน cornea → โทรหาจักษุแพทย์ก่อน — การเอาออกต้องทำโดยมีประสบการณ์
4
คลุมตาด้วย eye shield (ห้ามกด) ถ้าสงสัย open globe
💨
ฝุ่น / สารเคมีเข้าตา
ลมฝุ่น ภาคสนาม ยาฆ่าแมลง น้ำยาล้างรถ
🚨 Chemical burn = ฉุกเฉินตา — ล้างตาก่อน ถามทีหลัง · ทุกนาทีมีค่า
1
Copious irrigation ทันที — NSS หรือน้ำก๊อก อย่างน้อย 20–30 นาที ก่อนทำอย่างอื่น
2
ตรวจ pH น้ำตาด้วย litmus / pH paper หลังล้าง — เป้าหมาย pH 7.0–7.4
3
Alkali (ปูนขาว น้ำยาฟอกสี) อันตรายกว่า acid มาก — penetrate cornea ได้ลึกกว่า
4
โทรหาจักษุแพทย์ทันทีหลังล้างแล้ว แจ้งสาร · pH · และ VA เบื้องต้น
👥 ตาแดงหมู่คณะ — Outbreak
🔴
ตาแดงหมู่คณะ (Epidemic conjunctivitis)
≥ 2 ราย ในหน่วยเดียวกัน ภายใน 1–2 สัปดาห์
📋 แยกโรค Viral (Adenovirus มากที่สุด) vs Bacterial vs Allergic ก่อน — การจัดการต่างกัน
สาเหตุที่พบบ่อย
| ชนิด | ลักษณะ | การจัดการ |
|---|---|---|
| Viral (Adeno) | ขี้ตาใส watery · อาจมีไข้ · follicle | Supportive · PF tears · ไม่ต้องการ ATB |
| Bacterial | ขี้ตาหนาเหลือง-เขียว · เปลือกตาติด | Antibiotic eye drop |
| Allergic | คันมาก · bilateral · ไม่กระจาย | Antihistamine · ไม่ติดต่อ |
แนวทางควบคุมการระบาด
1
แจ้งอาจารย์และหน่วยงานสาธารณสุขค่ายทันที ที่พบ ≥ 2 ราย
2
แยกผู้ป่วยออกจากห้องพักร่วม · ห้ามใช้ผ้าเช็ดหน้า ผ้าปูที่นอนร่วมกัน
3
ล้างมือด้วยสบู่บ่อยๆ โดยเฉพาะหลังสัมผัสตา · ห้ามขยี้ตา
4
ยาหยอดตา — ห้ามใช้ขวดร่วมกันเด็ดขาด · unit dose preferred ระหว่าง outbreak
5
บันทึก line list: ชื่อ · แถว/กองร้อย · วันที่เริ่มอาการ · อาการ เพื่อหา common source
6
Viral conjunctivitis: หยุดกิจกรรมที่ต้องสัมผัสใกล้ชิด 7–14 วัน ตามอาการ
💡 Adenoviral conjunctivitis อยู่ได้นานบนพื้นผิว > 30 วัน — ทำความสะอาดอุปกรณ์ส่วนรวม (รถ อาวุธ โต๊ะ) ด้วย 70% alcohol
📞 เมื่อไรต้องโทรหาจักษุแพทย์
🚨 โทรทันที — ไม่ต้องรอ
- ปวดตาลึก (deep ache) ไม่ใช่แค่ระคายเคือง
- VA ลดลงอย่างเฉียบพลัน ข้างใดข้างหนึ่ง
- Cornea ขุ่น มี white spot / infiltrate
- สงสัย penetrating eye injury (velocity สูง)
- Chemical burn ทุกราย (ล้างตาก่อนแล้วค่อยโทร)
- Hypopyon หรือ hyphema ใน anterior chamber
- Photophobia รุนแรง ลืมตาไม่ขึ้น
- Contact lens wearer + ตาแดง/เจ็บ
✅ จัดการได้เบื้องต้น — นัด F/U
- Dry eye / ตาแห้ง ไม่มี red flag → artificial tears
- Viral conjunctivitis ไม่รุนแรง → supportive + PF tears
- Mild corneal FB นำออกสำเร็จ + ไม่พบ residual
- Subconjunctival hemorrhage เล็กน้อย ไม่เจ็บ VA ปกติ
- Allergic conjunctivitis ทั่วไป → antihistamine
📅 นัด F/U ภายใน 24–48 ชม. ทุกรายที่เป็น foreign body และ corneal abrasion
🚩 Red Flag Signs — สัญญาณอันตรายที่ต้องปรึกษาจักษุแพทย์ทันที
Acute visual lossVA ลดลงเฉียบพลัน ข้างใดข้างหนึ่งดูเพิ่ม ›
Deep ocular painปวดลึกในลูกตา ไม่ใช่ surface irritationดูเพิ่ม ›
Severe photophobiaสู้แสงไม่ได้ · blepharospasmดูเพิ่ม ›
Corneal opacity / infiltrateฝ้าขาวหรือ infiltrate ที่กระจกตาดูเพิ่ม ›
Hyphema / Hypopyonระดับเลือดหรือหนองใน anterior chamberดูเพิ่ม ›
Proptosis · painful EOMตาโปน · กลอกตาเจ็บ จำกัดการเคลื่อนไหวดูเพิ่ม ›
High-velocity / chemical injuryสงสัย penetrating injury หรือ chemical burnดูเพิ่ม ›
CL-related red eyeContact lens wearer + red eye / painดูเพิ่ม ›
📞 โทรปรึกษาจักษุแพทย์ก่อนเริ่มการรักษาทุกครั้ง
🔬 แยกโรคตาแดง — Viral vs Bacterial vs Allergic
| ลักษณะ | Viral | Bacterial | Allergic |
|---|---|---|---|
| ขี้ตา | ใส | หนองเหลือง | ใสเหนียว |
| อาการเด่น | ต่อมหน้าหูโต | เปลือกตาติด | คันมาก ★ |
| การรักษา | PF tears | ATB drop | Antihistamine |
💡 Viral เป็นสาเหตุตาแดงระบาดที่พบบ่อยที่สุด — ไม่ตอบสนองต่อ ATB · เน้นสุขอนามัยและแยกผู้ป่วย
🏥 ระดับความเร่งด่วนในการปรึกษา/Refer (กรณีไม่มีจักษุแพทย์อยู่)
| สภาวะ | ความเร่งด่วน |
|---|---|
| Open globe / penetrating injury | ฉุกเฉิน |
| Chemical burn (acid/alkali) | ฉุกเฉิน |
| Corneal ulcer / keratitis | ด่วน < 24h |
| Metallic FB ฝังใน cornea | ด่วน < 24h |
| Severe dry eye ไม่ตอบสนอง ED drug | นัดปกติ |
| Dry eye เรื้อรัง ไม่ตอบสนองการรักษา | นัดปกติ |
| Outbreak > 5 ราย ใน 48 ชม. | แจ้ง IPC |
📞 การติดต่อ
แผนกจักษุ · โรงพยาบาลค่ายจักรพงษ์
🏥
แผนก
แผนกจักษุ (Ophthalmology Dept.)
Dr. Krittima Tarunotai, MD
จักษุแพทย์ · กำลังศึกษาต่อ
Dr. Panit Cherdchu, MD
จักษุแพทย์ · กำลังศึกษาต่อ
📞 รับปรึกษาทางโทรศัพท์
⚠️ เมื่อไม่มีจักษุแพทย์ปฏิบัติงานหรือออกปฏิบัติงานภารกิจพิเศษ:
ใช้คู่มือนี้เป็นแนวทางตัดสินใจเบื้องต้นเท่านั้น หากเป็นเคสที่ไม่แน่ใจ — โดยเฉพาะ corneal ulcer, orbital cellulitis, หรือสงสัย endophthalmitis — ให้ ปรึกษาจักษุแพทย์/แพทย์เวร ก่อนเริ่มการรักษาเสมอ
* ช่องในส่วนการติดต่อสามารถแก้ไขในไฟล์ได้ตามข้อมูลจริงของโรงพยาบาล
ใช้คู่มือนี้เป็นแนวทางตัดสินใจเบื้องต้นเท่านั้น หากเป็นเคสที่ไม่แน่ใจ — โดยเฉพาะ corneal ulcer, orbital cellulitis, หรือสงสัย endophthalmitis — ให้ ปรึกษาจักษุแพทย์/แพทย์เวร ก่อนเริ่มการรักษาเสมอ
* ช่องในส่วนการติดต่อสามารถแก้ไขในไฟล์ได้ตามข้อมูลจริงของโรงพยาบาล